اصالت تنزیل جوهر تعبّدی به أکوان سته

اصول

• اصل تکوینی‌بودن جوهر تعبدی در سیر تنزیل مراتب وجودی بر اساس تجلیلات ولایت مطلقه الهیه[۱]
• اصل ضرورت تبیین مراتب تنزیل جوهر تعبدی در نسبت وجودی منسجم با اکوان سته تکوینی[۲]
• اصل صدور تنزیلی جوهر تعبدی از مقام جوهریت تحت‌العرش پیش از تحقق تعینات اکوانی[۳]
• اصل تدریجی‌بودن سیر تنزیل جوهر تعبدی در نظام حکیمانه وجود بدون قفز و انقطاع مراتب[۴]
• اصل تعین‌پذیری ابتدایی جوهر تعبدی در کون هوائیه به‌عنوان آغاز صورت‌پذیری تنزیلی[۵]

[۱] . این اصل دلالت دارد بر اینکه جوهر تعبدی نه یک امر قراردادی، ذهنی یا صرفاً تشریعی، بلکه حقیقتی ریشه‌دار در متن تکوین عالم وجود است. تکوینی‌بودن به این معناست که تعبد، پیش از آنکه فعل مکلف باشد، نحوه‌ای از نسبت وجود با مبدأ اعلی است. سیر تنزیل این جوهر، از آغاز تا انجام، تابع مراتب تشکیکی وجود است و هرگز از نظام هستی جدا یا بیرون از آن تحقق نمی‌یابد. تجلیلات ولایت مطلقه الهیه در این سیر، نقش فاعلیت حقیقی را ایفا می‌کنند و جوهر تعبدی بدون ولایت، فاقد جهت و معنا می‌شود. در این چارچوب، عبادت انعکاس نظم ولایی در ساحت خلق است، نه صرف انجام مجموعه‌ای از اعمال صوری. مثال آن مانند نوری است که ذاتاً از خورشید صادر می‌شود و نه آنکه اشیاء، آن را نور کرده باشند.

[۲] . این اصل بر ضرورت عقلی و وجودی تبیین مراتب تنزیل تأکید می‌کند، زیرا بدون تبیین، فهم جوهر تعبدی دچار اجمال، خلط و تفسیرهای ناصواب می‌شود. مراتب تنزیل باید در نسبت واقعی و عینی با اکوان سته تکوینی تحلیل شوند، نه به‌صورت نمادین یا صرفاً تمثیلی. نسبت وجودی منسجم بدین معناست که هر کون، ظرف خاص ظهور جوهر تعبدی است و هیچ مرتبه‌ای جای مرتبه دیگر را پر نمی‌کند. اگر این نسبت روشن نشود، یا اکوان حذف می‌شوند یا جوهر تعبدی به سطح روان‌شناختی یا اخلاقی تقلیل می‌یابد. تبیین مراتب، شرط حفظ انسجام حکمی و سلامت قرائت عرفانی متن است. مثال آن مانند تربیت انسان است که بدون شناخت مراحل رشد وجودی، هرگونه برنامه‌ریزی به خطا می‌رود.