گعده علمی ـ ۱۴۰۴/۰۸/۲۱

حکمت ۸۷: عَجِبتُ لِمَن یَقنَطُ وَ مَعَهُ الاِستِغفارُ.

یعنی در شگفتم از کسی که ناامید می‌شود، در حالی که استغفار را به همراه دارد.

وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم با محوریت بیعت‌خواهی از امیرالمؤمنین

۱: شرح حکمت هشتادوهفتم نهج‌البلاغه

مولی‌الموحدین، امیرالمؤمنین در حکمت هشتادوهفتم نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «عَجِبتُ لِمَن یَقنَطُ وَ مَعَهُ الاِستِغفارُ»؛ یعنی در شگفتم از کسی که ناامید می‌شود در حالی که استغفار را به همراه دارد. این پرسش مطرح می‌شود که چرا بنده، با وجود امکان استغفار، از درگاه حق تعالی مأیوس می‌شود؟

۲: مفهوم امید در مکتب تشیع و جایگاه شفاعت

در این منظر، ناامیدی یک فرد شیعه امری غریب و دور از انتظار است. چگونه ممکن است کسی که از چنین پشتوانه‌های محکمی است، دچار یأس شود؟ وجود شفیعان بزرگی مانعی مانند پیامبر گرامی اسلام که شهادت حسنین را در برابر کسب مقام شفاعت برای امتداد پذیرفتند، و یا حضرت صدیقه طاهره، فاطمه زهرا که برای دریافت برات نجات شیعیان از آتش، به مولا آن ناعی را دریافت کرد.

همچنین، وجود نازنین مولی‌الموحدین، امیرالمؤمنین بزرگ‌ترین پشتوانه است. برای انسانی که به پنج تن آل عبا و دوازده امام معصوم متوسل است و شفیعان والامقامی چون حضرت معصومه، بزرگان دین و شهدا را در پیشگاه خداوند دارد، ناامیدی حقیقتاً امری عجیب و نامأنوس است. حکمت بعدی نیز در باب استغفار خواهد بود، عملاً به همین مقدار بسنده می‌شود.

*            *            *

بخش اوّل: تحلیل وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم با محوریت بیعت‌خواهی از امیرالمؤمنین

در روزهای گذشته، به بررسی جریانات پس از رحلت رسول گرامی اسلام با محوریت حضرت زهرا پرداخته شد و به آن‌جا رسید که امیرالمؤمنین را با سختی، زحمت و اجبار به مسجد بردند. رفتار با ایشان همچنین با حضرت زهرا بسیار خشن و همراه با سخت‌گیری شدید بود.

۱: روایت وقایع مسجد و نحوه بیعت‌خواهی

هنگام بیعت‌خواهی، امیرالمؤمنین بیانات و احتجاجاتی با دیگران دارند. در نهایت، عباس، عموی گرامی اسلام، آمد و با قرار دادن دستی بر دست مولا و دستی بر دست ابابکر، چنین تبلیغ کرد که حضرت بیعت کرده است. این در حالی است که خود حضرت فرمودند: «وَاللهِ لا اُبایِعُ»؛ «به خدا سوگند که من بیعت نخواهم کرد».

از منظر معرفتی و تاریخی شیعه: امیرالمؤمنین بیعت نکردند و بر عدم بیعت سوگند یاد نمودند.

از منظر مخالفان: غیرشیعیان نیز این امر را تا زمان حیات حضرت صدیقه طاهره قبول دارند. آنان معتقدند تا زمانی که فاطمه زهرا زنده بودند، مولا بیعت نکردند. آنان دوره حیات حضرت پس از پیامبر را تا شش ماه ذکر کرده‌اند و ما آن را کمتر می‌دانیم، اما این اعتراف در کتب ایشان موجود و امری غیرقابل انکار است.

موضع حضرت زهرا: در عدم بیعت حضرت زهرا هیچ‌کس، حتی از مخالفان، تردیدی ندارد. شیعیان نیز به قطع و یقین معتقدند که ایشان نه تنها بیعت نکردند، بلکه قسم یاد نمودند که پس از هر نماز، غاصبان حق امیرالمؤمنین را لعن کنند.

دو بخش از این مقطع تاریخی باقی مانده است که پس از بیان آن، از مسجد خارج شده و به خانه فاطمه زهرا بازمی‌گردیم.

۲: احتجاجات امیرالمؤمنین در نفی مشروعیت خلافت

پس از این واقعه، امیرالمؤمنین با شخص ابابکر، هم با شعر و هم با بیان، احتجاجاتی داشتند. ایشان فرمودند: …