امیرالمؤمنین علی در حکمت یازدهم نهجالبلاغه میفرمایند: «إِذَا قَدَرْتَ عَلَی عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَةِ عَلَیْهِ»؛ «هرگاه فرد بر دشمن خویش تسلط و قدرت یافت، شایسته است عفو و گذشت را به مثابه زکات و شکرانه این اقتدار قرار دهد». این یک اصل کلّی در نظام توحیدی است که انسان در قبال همه اوصاف و مواهبی که خداوند متعال به وی تفضل کرده است. تزاید و استمرار نعمات الهی طبق آیه شریفه «لَئِن شَکَرتُم لَأَزیدَنَّکُم»، مشروط به انجام این شکرگزاری است.
گعده علمی ـ ۱۴۰۴/۰۹/۲۳
۴,۰۰۰ تومان
حکمت ۱۱: إِذَا قَدَرْتَ عَلَی عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَهِ عَلَیْه.
تبیین حکیمانه اصل قدرت و شکوه شکرگزاری در آموزه های علوی
تبیین حکیمانه حکمت یازدهم نهج البلاغه: رابطه قدرت و عفو
۱: تحلیل متن حکمت و مفهوم شکر بر قدرت
امیرالمؤمنین علی در حکمت یازدهم نهجالبلاغه میفرمایند: «إِذَا قَدَرْتَ عَلَی عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُکْراً لِلْقُدْرَهِ عَلَیْهِ»؛ «هرگاه فرد بر دشمن خویش تسلط و قدرت یافت، شایسته است عفو و گذشت را به مثابه زکات و شکرانه این اقتدار قرار دهد». این یک اصل کلّی در نظام توحیدی است که انسان در قبال همه اوصاف و مواهبی که خداوند متعال به وی تفضل کرده است. تزاید و استمرار نعمات الهی طبق آیه شریفه «لَئِن شَکَرتُم لَأَزیدَنَّکُم»، مشروط به انجام این شکرگزاری است.
۲: تمایز میان شکر لفظی و شکر عملی (تحقق عینی)
در مباحث اخلاقی و فقهی، شکر به دو بخش تقسیم میشود:
۱: «شکر لفظی»: که لسان به ذکر «الحمدلله» مترنم میگردد و در مرتبهای از وظیفه اولی قرار دارد.
۲: «شکر عملی (تحقق عینی)»: این مرتبه عالیتر شکر است که طی آن، انسان با ویژگی نعمت، واکنش عینی نشان میدهد. شکر هر موهبتی باید سنخیتی با خود آن نعمت داشته باشد. برای نمونه:
۱: «شکر بر قدرت»: عفو و گذشت از خطاها (نه انتقامجویی در عین توانمندی)
۲: «شکر بر علم»: نشر و ترویج حقایق و معارف (زکاهُ العلمِ نشرُه)
۳: «شکر بر ثروت»: انفاق، صدقه و خدمت به خلق در راه خداوند
۴: «شکر بر ولایت»: صلوات بر محمّد و آل محمّد (به عنوان عالیترین مرتبه شکر عملی)
۳: بررسی روایات در باب مکارم اخلاق و عفو
در این راستا، روایاتی از ائمّه معصومین بر این مهم اشاره دارند:
امام صادق فرمودند: عفو و گذشت، تاج مکارم و فضایل اخلاقی است.
رسول خدا فرمودند: برترین اخلاق نزد خداوند، پیوند با کسی است که با تو رابطه کرده است، به کسی که تو را محروم کند و عفو کردن بر کسی است که به تو ستم کرده است.
قاعده «الاسلام یَجُبُّ ما قَبله»: این قاعده فقهی که نوعی تجلّی عفو الهی است، بیان میدارد که اسلام را میآورد، جرایم و تکالیف پیشین را میپوشاند. هر چند این قاعده معطوف به احکام تکلیفی است و در احکام وضعی (نظیر دیون و حقوقالناس) نیازمند درمان حقوقی میباشد.
۴: جایگاه شاکرین در معاد و پیوند با امام حسین
در زیارت عاشورا، عبارت «اللهم لک الحمد حمد الشاکرین» بیانگر مقام والاى شاکرین است. در عرصه محشر، «دروازه شاکرین» یکی از پرازدحامترین مواقف است که با نام و نهضت امام حسین گره خورده است. کسانی که به مقام رضای الهی و تسلیم محض رسیدهاند (نظیر مقام امام حسین در لحظات پایانی که فرمودند: «رضاً بقضائک، تسلیماً لأمرک»)، از این مسیر به بهشت وارد میشوند. در سوره زمر نیز به ورود دستهجمعی (زمراً) مؤمنان به ذکر است که عظمت این مقام را نشان میدهند.
۵: بخش حکایات و قصص (ثبت همه جزئیات)
حکایت اوّل: سیره جدّ بزرگوار در بازار و سفر
سخنران به بیان خاطرهای از پدربزرگ خویش میپردازد که در بازار به کسب و کار مشغول بودند. ایشان علیرغم دقت بازاری (که حتی برای اندک هزینهای، ملاحظات سود و زیان را داشتند)، در هنگام حضور در مغازه، تختی برای حضور فقرا، نیازمندان و سائلین ارائه میکردند. این اقدام باعث میشد که محل ظاهری مکان به هم بخورد و مورد اعتراض عموهای بزرگوار قرار گیرد. اما ایشان این گونه را شکر و انفاق میدانستند. همچنین در سفرهای خود، همیشه به دنبال بقاع متبرکه و امامزادگان و اماکن تاریخی بودند تا از عاقبت گذشتگان عبرت گیرند (فانظروا کیف کان عاقبه المکذبین). ایشان معتقد بودند حتی اگر در صحّت انتساب برخی بقاع ظاهری باشند، حضور در آن فضا باعث دوری از رذایل و تقرب به معنویت و مجالست با صالحان میشود.
حکایت دوّم: شهید کوچه کاظمی و پیرمرد فروشنده
یادی از شهیدی بزرگوار میشود که در محله قدیمی «کوچه کاظمی» (منطقهای که محل سکونت علما و بزرگان بود) سکونت داشت. در ابتدای آن کوچه، فروشگاه پیرمردی سادهزیست میکرد. این شهید …
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.