اصالت ضرورتِ بازشناسی ظرفیت مقاومت و بسیج فراگیر مردمی ایرانِ ولائی در محاسبات راهبردیِ دشمنان نسبت به هرگونه مداخله نظامی

چکیده

موضوع ظرفیت مقاومت و بسیج فراگیر مردمی ایران در محاسبات راهبردی مرتبط با مداخله نظامی خارجی، از جمله مباحثی است که نیازمند توجه هم‌زمان به ابعاد تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی، جغرافیایی و سازمانی کشور است. هرگونه ارزیابی از محیط انسانی ایران بدون در نظر گرفتن گستره جمعیتی، حافظه تاریخی ناشی از جنگ ایران و عراق، تجربه‌های جمعی مرتبط با شرایط بحرانی، شبکه‌های ارتباطی اجتماعی، ساختارهای رسمی و غیررسمی، تنوع هویتی و ویژگی‌های جغرافیایی کشور، با محدودیت‌های تحلیلی همراه خواهد بود. در این چارچوب، شناخت ظرفیت‌های اجتماعی ایران مستلزم عبور از رویکردهای صرفاً فناورانه و نظامی و توجه به مجموعه‌ای از متغیرهای انسانی و فرهنگی است که در شکل‌گیری ادراکات عمومی و واقعیت‌های اجتماعی نقش دارند.

این پژوهش با تبیین اصول بنیادین مرتبط با شناخت محیط انسانی ایران، به بررسی نقاط قوت موجود در ساختار اجتماعی و تاریخی کشور، کاستی‌های تحلیلی رایج در ارزیابی این موضوع، چالش‌های شناختی و روش‌شناختی موجود در مطالعات مرتبط و همچنین الزامات پژوهشی و مطالعاتی مورد نیاز برای دستیابی به تحلیل‌های جامع‌تر می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که ظرفیت‌های انسانی، حافظه تاریخی، شبکه‌های اجتماعی، تنوع جغرافیایی، پیوندهای هویتی و تجربه‌های جمعی، از جمله مؤلفه‌های اساسی در شناخت ابعاد مختلف این موضوع به شمار می‌آیند. همچنین ضرورت توسعه مطالعات میان‌رشته‌ای، گردآوری داده‌های چندلایه، مستندسازی تجربه‌های اجتماعی و بهره‌گیری از رویکردهای تلفیقی برای فهم دقیق‌تر واقعیت‌های ملی، از مهم‌ترین الزامات پژوهشی در این حوزه محسوب می‌شود. بر این اساس، بازشناسی ظرفیت مقاومت و بسیج فراگیر مردمی ایران نیازمند نگاهی جامع، چندبعدی و مبتنی بر تعامل عوامل تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و جغرافیایی است.

واژگان کلیدی

ظرفیت مقاومت مردمی، بسیج فراگیر اجتماعی، ایران، مداخله نظامی خارجی، محیط انسانی، حافظه تاریخی، جنگ ایران و عراق، امنیت سرزمینی، هویت ملی، شبکه‌های اجتماعی، سرمایه اجتماعی، مطالعات راهبردی، جمعیت، جغرافیای ایران، فرهنگ سیاسی، تجربه‌های جمعی، تمامیت سرزمینی، تحلیل راهبردی، مطالعات میان‌رشته‌ای، محیط اجتماعی ایران.

اصول

1: اصل جایگاه گسترده ظرفیت‌های انسانی، پیوندهای اجتماعی چندلایه و شبکه‌های متراکم ارتباطی در چارچوب شناخت محیط اجتماعی ایران در سناریوهای مرتبط با مداخله نظامی خارجی[1]

2: اصل پیوستگی حافظه تاریخی جنگ ایران و حکومت بعثی، تجربه‌های جمعی دوران بحران و روایت‌های بین‌نسلی با ادراک عمومی از موضوعات مرتبط با امنیت سرزمینی و حضور نیروهای خارجی[2]

3: اصل تأثیر گستره جغرافیایی، تنوع اقلیمی، پراکندگی جمعیت و تفاوت‌های محیطی ایران در شناخت ابعاد میدانی سناریوهای مرتبط با مداخله نظامی خارجی[3]