چهارشنبه‌های فاطمی ـ ۱۴۰۴/۰۸/۲۱

بخش اوّل: وجه تسمیه حضرت فاطمه

۱: معنای «فاطمه» در کلام نبوی

پیامبر گرامی اسلام در پاسخ به این پرسش که چرا باید فاطمه «فاطمه» نامیده شود، فرمودند که این نامگذاری به آن علت است که مانع از آن شود که دشمنانش او را دوست بدارد. در روایت شریف آمده است: «وَ فُطِمَتْ أَعْدَاؤُهَا عَنْ حُبِّهَا».

حضرت فاطمه شخصیتی است که مانع از آن می‌شود تا دشمنان و معارضان ایشان ـ آنانی که به وی و فرزندانش ظلم روا باشند ـ قادر به دوست داشتن او باشند.

این حقیقت در عصر حاضر نیز جاری است. چنان‌که در جهان اسلام، طرفداران جریان سقیفه هیچ‌گونه علاقه‌مندی و محبتی نسبت به حضرت زهرا ندارند. این روایت در کنار روایت دیگری که به آن پرداخت، بیان شده است.

*           *           *

بخش دوّم: روایت طینت بهشتی حضرت فاطمه

۱: نزول طینت حضرت فاطمه در قالب سیب بهشتی

بحث ما به روایتی رسید که در آن به نزول طینت حضرت فاطمه از بهشت اشاره شده است.

قصه اوّل: جبرئیل و سیب بهشتی

بر اساس این روایت، زمانی که جبرئیل طینت حضرت فاطمه را از بهشت آورد، ابتدا آن را بر چشمان خود نهاد و سپس در آغوش گرفت. این طینت در قالب یک سیب بهشتی به دنیا آمد و به پیامبر گرامی اسلام تقدیم شد. پیامبر اکرم پس از گفت وگو با جبرئیل و دریافت مأموریت خویش، فرمودند: «فَاَفلَقتُها»، یعنی «آن سیب را شکافتم».

۲: تحلیل مفهومی واژه «فَلَق» و ارتباط آن با شکافته شدن طینت

مبحث اصلی ما بر این محور استوار است که کیفیت شکافته شدن این سیب، که جوهره آن حضرت فاطمه و منشأ آن بهشت بود، چگونه بوده است. این تحلیل، با تفسیر آیه شریفه «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» نیز ارتباط مفهومی وثیقی می‌یابد، چرا که عبارت «فَاَفلَقتُها» در روایت، مستقیماً به واژه «فلق» در سوره همین ارجاع دارد.

معنای لغوی و کالبدی «فَلَق»: واژه «فلق» به شکافته شدن یک شیء از میانه به صورت عرضی اطلاق می‌شود، نه طولی یا عمودی. این فرآیند با یک تَرَک آغاز می‌شود و سپس به شکافت کامل می‌انجامد.

«فَلَق» و ناله هنگام تکوین: نکته تأمل‌برانگیز آن است که وقتی پیامبر اکرم قصد شکافتن آن سیب را دارد، حضرت فاطمه زهرا ناله سر دادند. این امر با آیه شریفه «حَمَلَتْهُ أُمُّهُ کُرْهًا وَ وَضَعَتْهُ کُرْهًا» تطابق دارد.

قصه دوّم: ناله در آغاز و پایان حیات

حضرت فاطمه با ناله به این جهان وارد شدند و با ناله نیز از آن خارج گشتند. این وضعیت مشابه سرنوشت نوع بشر است؛ همگان در بدو ورود به این دنیا گریان هستند. اما در هنگام خروج از دنیا، مؤمنان و شیعیان باید شادمان باشند، زیرا این غیرشیعیان هستند که باید بر سر خویش بکوبند. با این حال، حضرت فاطمه زهرا با حالتی خاص از این جهان رحلت فرمودند که در انتهای جلسه به آن اشاره خواهد شد.

*           *           *

بخش سوّم: ابعاد تکوینی و علمی مفهوم «فَلَق»

۱: «فلق» به مثابه تکثیر قطری و نورانی

شکافته شدن سیب (نماد طینت حضرت زهرا) صرفاً یک تقسیم دوگانه نیست. پس از شکاف عرضی، هر نیمه نیز به صورت قطری شروع به شکافته شدن می‌کند. این فرآیند، «فلق» را به یک تکثیر قطری و نورانی مبدل می‌سازد.

تجلی در سپیده‌دم: پدیده فجر در سحرگاهان نیز به همین شکل است. نور به صورت عرضی ظاهر شده و سپس به شکل شعاع‌ها و شاخه‌های نوری متعدد شکافته می‌شود و به تدریج آسمان را روشن می‌سازد.

خط کسر و امیرالمؤمنین: خط میانی این شکافت، نماد «خط کسر» است که در عالم معنا، به وجود امیرالمؤمنین اشاره دارد و در ریاضیات نیز به همین شکل نمایش داده می‌شود. حرف «نون» نیز از همین شکاف پدیدار می‌گردد؛ نیمه پایینی سیب شکافته‌شده، شکل «ن» را …