گعده علمی ـ ۱۴۰۴/۰۹/۰۸

حکمت ۲: وَ قَالَ (علیه السلام): أَزْرَى بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ، وَ رَضِیَ بِالذُّلِّ مَنْ کَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ، وَ هَانَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَمَّرَ عَلَیْهَا لِسَانَه.

(اخلاقى) و درود خدا بر او که فرمود: آن که جان را با طمع‌ورزى بپوشاند، خود را پست کرده، و آن که راز سختى‌هاى خود را آشکار سازد، خود را خوار کرده، و آن که زبان را بر خود حاکم کند، خود را بى‌ارزش کرده است.

تحلیل تاریخی و مکانی مدفن حضرت فاطمه زهرا

بخش اوّل: حکمت‌های علوی؛ تحلیل پدیدارشناختی طمع و عزت نفس

۱: ماهیت طمع و نسبت آن با ذلت

امیرالمؤمنین علی در حکمت دوّم از کتاب شریف نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «أَزْرَی بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ»؛ «آن کس که طمع را شعار و لباس زیرین خود ساخت، خود را خوار گردانید.» انسان مختار است که لباس طمع را بر تن کند، اما باید بداند که این جامه، لباس عزت نیست، بلکه لباس ذلت است. حضرت در تعبیری دیگر می‌فرمایند که طمع، ضمانت می‌دهد اما وفا نمی‌کند. بدین‌معنا که به انسان وعده دستیابی به متاع دنیا را می‌دهد و او را ترغیب می‌کند، اما پس از گذشت سال‌ها (مثلاً ده سال) انسان متوجه می‌شود که نه تنها به آن هدف دنیایی نرسیده است، بلکه عمر گران‌بهای خود را نیز از دست داده‌ است که قابل جبران نیست. اما طمع در درجات معنوی و اخروی و رسیدن به بهشت ممدوح است، اما تمهید در امور مادّی دنیایی مصداق این هشدار است.

۲: آسیب‌شناسی شکایت نزد ناهلان

حضرت در ادامه می‌فرمایند: «وَ رَضِیَ بِالذُّلِّ مَنْ کَشَفَ عَنْ ضُرهِ»؛ «و هر که سختی و گرفتاری خود را آشکار کرد، به ذلت رضایت داد.» زمانی که انسان سفره دل خود را نزد غیر اهل می‌گشاید و از سختی‌های روزگار گلایه می‌کند، در واقع اعلام می‌کند که «من ذلت را پذیرفته‌ام و کمرم را زیر بارها می‌برد». افراد با کوچک‌ترین فشار، با برخی از همنشینان خود (ولو در دیداری کوتاه) از سختی‌ها سخنان می‌گویند که فکر می‌کنند روانی می‌شوند. اما نفعی در این کار نیست. بیان درد کسی که حل آن را ندارد، تنها ناتوانی، ضعف و ذلت در برابر سختی‌هاست.

۳: مدیریت زبان و کرامت نفس

فراز سوّم حکمت می‌فرماید: «وَ هَانَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَمَّرَ عَلَیْهَا لِسانَهُ»؛ «و کسی که زبانش را بر خود امیر گرداند، شخصیتش نزد او خوار شده است). بسیار عجیب است که زبان بر انسان فرمانروایی کند و هرچه می‌خواهد بگوید، بدون در نظر گرفتن مقتضیات زمان و مکان و شأن مخاطب. حضرت در تعبیر دیگر زبان را به «سبُع» (حیوان درنده) تشبیه فرمودند که اگر رها شود، می‌گزد. زبان باید لجام شود و در اختیار عقل باشد.

*           *           *

بخش دوّم : تحلیل تاریخی و مکانی مدفن حضرت فاطمه زهرا

۱: وصیت بر اختفا و تلاش برای کشف

حضرت صدیقه طاهره وصیت فرمودند که محل دفنشان پنهان و امیرالمؤمنین نیز بر این وصیت پایبند بودند. حتی بعدها که حضرت قصد دارند، اجازه ندادند و طبق روایات، چهل قبر را در بقیع ایجاد کردند تا محل اصلی مخفی باشند. یکی از علمایی که الان در قید حیات هستند، نقل می‌کنند که با توسل به جناب ابوذر غفاری(رضوان‌الله‌علیه) جویای محل دفن حضرت زهرا می‌شود. جناب اباذر پاسخ می‌دهد که در جوار پیامبر] دفن هستند و مکان را مشخص نکردند.

۲: بررسی احتمالات سه‌گانه محل دفن (۱- تاریخ ۲- حدیث ۳- شواهد و قرائن عقلی)

بر اساس مستندات تاریخی سه مکان محتمل است:

۱: «بقیع»: در جوار قبور ائمّه بقیع. این احتمال با توجه به برخی از گزارش‌های تاریخی مطرح است و زیارت در آن‌جا به نیت حضرت زهرا مجزی است.

۲: «روضه نبوی (بین منبر و محراب)»: بر اساس حدیث نبوی «بَیْنَ قَبْری وَ مِنْبَری رَوْضَهٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّهِ». برخی معتقدند که در این محدوده مدفون هستند.

۳: «خانه حضرت (بیت الشرف)»: این قول دارای قوی‌ترین شواهد روایی است. روایاتی از امام صادق، امام رضا و امام هادی بیان می‌دارند که «دُفِنَتْ فِی بَیْتِهَا».

*           *           *

بخش سوّم: مراسم وقایع‌نگاری تدفین و سوگواری امیرالمؤمنین

۱: کرامات حین تدفین

وقتی پیکر مطهر بر دوش امیرالمؤمنین تشییع می‌شد، حضرت فرمودند که ستون‌هایی از نور از زمین به آسمان می‌رود. بخشی از …