گعده علمی ـ ۱۴۰۴/۰۹/۱۲

حکمت ۶: وَ قَالَ (علیه السلام): صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ، وَ الْبَشَاشَهُ حِبَالَهُ الْمَوَدَّهِ، وَ الِاحْتِمَالُ قَبْرُ الْعُیُوبِ.

وَ رُوِیَ أَنَّهُ قَالَ فِی الْعِبَارَهِ عَنْ هَذَا الْمَعْنَى أَیْضاً [الْمُسَالَمَهُ خَبْءُ الْعُیُوبِ] الْمَسْأَلَهُ خِبَاءُ الْعُیُوبِ، وَ مَنْ رَضِیَ عَنْ نَفْسِهِ کَثُرَ السَّاخِطُ عَلَیْهِ.

 و درود خدا بر او که فرمود: سینه خردمند صندوق راز اوست، و خوش‌رویى وسیله دوست‌یابى، و شکیبایى، گورستان پوشاننده عیب‌هاست.

و یا فرمود: پرسش کردن وسیله پوشاندن عیب‌هاست، و انسان از خود راضى، دشمنان او فراوانند.

بررسی ابعاد شخصیتی و تاریخی حضرت ام‌البنین

موضوع: تحلیل حکمت ششم نهج‌البلاغه و بررسی ابعاد شخصیتی و تاریخی حضرت ام‌البنین

مقدمه و ادعیه

حمد و سپاس مخصوص پروردگار جهانیان است و درود و تحیت خداوند بر سرور ما، حضرت محمّد و خاندان پاک و مطهر ایشان باد!

پروردگارا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست و بر بقیه‌الله در زمین و بر دشمنان ایشان تا روز قیامت لعنت فرست!

بخش اوّل: شرح و تفسیر حکمت ششم نهج‌البلاغه

بر اساس فرمایشات امیرالمؤمنین علی در حکمت ششم کتاب شریف نهج‌البلاغه، اصول تعاملات اجتماعی و مدیریت فردی بر چند محور استوار است:

۱: رازداری و خردورزی (صَدْرُ الْعاقِل صنْدوقُ سِرّه)

امیرالمؤمنین می‌فرمایند: «سینه خردمند، صندوقچه اسرار اوست.» انسان عاقل مخزن اسرار خویش است و این‌گونه نیست که تمامی مکنونات قلبی و اطلاعات خود را برای همگان افشا نماید. برخلاف رویه‌های غیرعقلانی که منجر به بازگو کردن تمام مسائل می‌شود، سینه انسان خردمند همچون خزانه‌ای محفوظ عمل می‌کند. خردمند کسی است که اسرار را نزد خود نگاه داشته و تنها در زمان مقتضی و بر حسب ضرورت، از آن پرده‌برداری می‌نماید.

 

۲:گشاده‌رویی به مثابه ابزار جذب (الْبَشاشَهُ حِبالَهُ الْمَوَدَّه)

در فراز دیگری حضرت می‌فرمایند: «خوشرویی، دام محبت است.» انسان عاقل ضمن حفظ اسرار، همواره سیمایی متبسم دارد که به واسطه آن، افراد را به سوی خود جذب می‌نماید. در مقابل، فردی که اسرار را افشا می‌کند و چهره‌ای عبوس به خود می‌گیرد، طبیعتاً موجب پراکندگی اطرافیان از پیرامون خود می‌شود. بنابراین، استراتژی فرد عاقل، کتمان سرّ همراه با حفظ کرامت و گشاده‌رویی است تا حتی در مواجهه با خطای دیگران، آن را با لبخند مدیریت نماید.

۳: بردباری و پوشاندن عیوب (الْاِحْتِمالُ قَبْرُ الْعُیُوب)

حضرت در ادامه می‌فرمایند: «تحمل و بردباری، گور عیب‌هاست.» اگر انسان نسبت به موضوعی ناآگاه است، روش صحیح آن است که با طرح پرسش (المسأله خبا العیوب) جهل خود را مرتفع سازد، زیرا پرسشگری باعث پوشاندن و رفع نقص نادانی می‌شود. اما اگر عیبی از دیگران مشاهده کرد، با صبر و احتمال، آن را می‌پوشاند.

۴: پرهیز از خودشیفتگی (وَ مَنْ رَضِیَ عَنْ نَفْسِهِ کَثُرَ السّاخِطُ عَلَیْهِ)

هر کس که از خود راضی باشد و عیبی در خویشتن نبیند، تمایل به افشای اسرار دیگران پیدا می‌کند که این امر موجب روی‌گردانی جامعه از او می‌شود. چنین فردی معمولاً به محض حضور در جمع، دیگران را نگران می‌کند که مبادا آبروی آنان را ببرد. فرد خودشیفته هرگز از عیوب خود نمی‌پرسد و حتی نقدپذیر نیست (مثلاً پس از یک سخنرانی جویای نقاط ضعف خود نمی‌شود)، زیرا خود را کامل می‌پندارد. چنین شخصی تنها به دنبال عیوب دیگران است و در صورت یافتن عیب، آن را نه تنها نمی‌پوشاند، بلکه علنی می‌سازد و از گشاده‌رویی نیز پرهیز دارد. این صفات در تضاد با سبک زندگی موردپسند امیرالمؤمنین برای شیعیان است، چراکه ایشان پیروان خود را به رازداری، گشاده‌رویی، نقدپذیری و پرهیز از خودپسندی توصیه فرموده‌اند.

*            *           *

بخش دوّم: جایگاه و منزلت حضرت ام‌البنین

به مناسبت سالروز وفات بانوی نمونه اسلام، حضرت فاطمه بنت حزام کلابیه، مشهور به ام‌البنین، بررسی ابعاد شخصیتی ایشان ضروری است. ایشان پس از وقایع رحلت پیامبر اکرم و شهادت حضرت زهرا نقش بسزایی ایفا نمودند. اگرچه ایشان …