بر اساس حکمت شصت و دوم نهجالبلاغه که مولا الموحدین، امیرالمؤمنین علی میفرمایند: «إِذَا حُیِّیتَ بِتَحِیَّةٍ فَحَیِّ بِأَحْسَنَ مِنْأْسَنَ مِنْهَا، وَ أَیَدَ. إِلَیْکَ یَدٌ فَکافِئْهَا بِما یُرْبی عَلَیْها، وَ الْفَضْلُ مَعَ ذَلِکَ لِلْبَادِئِ»، یک اصل کلیدی در رفتار اجتماعی تبیین است. بر اساس این اصل، هرگاه فرد با هر نوعی از تحیت و احترام، مانند نگاهی ملایم، لبخند، بلند کردن دست به نشانه سلام یا نهادن دست بر سینه، با شما مواجه میشود، وظیفه آن است که به شیوههای برتر و بهتر به آن پاسخ داده شود.
گعده علمی ـ ۱۴۰۴/۰۷/۱۵
۶,۰۰۰ تومان
حکمت ۶۲: وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا حُیِّیتَ بِتَحِیَّهٍ فَحَیِّ بِأَحْسَنَ مِنْهَا، وَ إِذَا أُسْدِیَتْ إِلَیْکَ یَدٌ فَکَافِئْهَا بِمَا یُرْبِی عَلَیْهَا، وَ الْفَضْلُ مَعَ ذَلِکَ لِلْبَادِئِ.
روش پاسخ دادن به ستایشها و نیکىها (اخلاقى، اجتماعى)
و درود خدا بر او، فرمود: چون تو را ستودند، بهتر از آنان ستایش کن، و چون به تو احسان کردند، بیشتر از آن ببخش. به هر حال پاداش بیشتر از آن آغاز کننده است. (ترجمه مرحوم دشتی)
تحلیل مبانی اجتماعی در اسلام و بازخوانی وقایع صدر اسلام
مقدمه: تبیین اصلی در پاسخ به احترام
بر اساس حکمت شصت و دوم نهجالبلاغه که مولا الموحدین، امیرالمؤمنین علی میفرمایند: «إِذَا حُیِّیتَ بِتَحِیَّهٍ فَحَیِّ بِأَحْسَنَ مِنْأْسَنَ مِنْهَا، وَ أَیَدَ. إِلَیْکَ یَدٌ فَکافِئْهَا بِما یُرْبی عَلَیْها، وَ الْفَضْلُ مَعَ ذَلِکَ لِلْبَادِئِ»، یک اصل کلیدی در رفتار اجتماعی تبیین است. بر اساس این اصل، هرگاه فرد با هر نوعی از تحیت و احترام، مانند نگاهی ملایم، لبخند، بلند کردن دست به نشانه سلام یا نهادن دست بر سینه، با شما مواجه میشود، وظیفه آن است که به شیوههای برتر و بهتر به آن پاسخ داده شود.
گستره مفهومی
مفهوم «تحیت» صرفاً به سلام کلامی محدود نمیشود. در فتاوای فقهی نیز ذکر شده است که اگر در عرف جامعهای، عملی مانند برداشتن کلاه یا در میان رانندگان، استفاده از چراغ یا بوق به منزله سلام تلقی شود، پاسخ به آن واجب است.
پاسخ برتر
اگر دریافت شود، باید با هدیهای ارزشمندتر پاسخ داده شود. با این حال، فضیلت و برتری همیشه از آن فرد است که آغازگر تحیت و احترام بوده است.
دستور امیرالمؤمنین به فرماندهان
ایشان در نامههای خود به فرماندهان نظامی، دستور میدهند که در آغاز سلام و احترام، میان افراد توانمند یا ثروتمند و فقیر تفاوتی قائل نشوند و نگاه و سلام ایشان به همگان یکسان باشد. این دستور بر عدالت در آغاز ارتباط است. اما در مقام پاسخگویی، اصل بر «پاسخ برتر» است و باید از احترام دریافت شود، احترام نمایم.
بخش اوّل: مصادیق و شواهد تاریخی
۱: سیره امام حسن مجتبی در پاسخ به نیکی
در سیره أهلالبیت نیز شواهدی بر این اصل وجود دارد.
نقل است که روزی کنیزی شاخه گلی به امام حسن مجتبی هدیه داد. امام در پاسخ به این هدیه، ایشان را آزاد کردند و در توضیح آن فرمودند: «خداوند ما را اینگونه تربیت کرده است که به هر تحیتی، بهتر از آن عمل میکنیم و بهترین پاسخ به هدیه او، آزادیاش بود.»
۲: دفاع از حریم ولایت پس از رحلت رسول الله
پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام، جمعی از بافضیلتترین اصحاب، اعم از مهاجرین و انصار، در دفاع از حق امیرالمؤمنین علی به پا خاستند. از میان مهاجرین، شخصیتهایی چون خالد بن سعید عاص، سلمان فارسی، مقداد، ابوذر و عمار به دفاع پرداختند. پس از ایشان، نوبت به انصار رسید.
۳: خطبه اُبَیّ بن کعب در مسجد النبی
اولین فرد از انصار که در مسجد و در مقابل ابوبکر به دفاع از ولایت امیرالمؤمنین برخاست، اُبَیّ بن کعب بود. اُبَیّ، شخصیتی برجسته، سیّدالقراء (سرور قاریان)، فقیه، دانشمند و از بان وحی و نامههای پیامبر بود. امام صادق نیز قرائت ایشان از قرآن را فرمودند.
در اولین جمعه پس از رحلت رسول خدا، اُبَیّ بن کعب خطاب به ابوبکر چنین گفت: «ای ابوبکر، حقی را که خداوند برای غیر تو قرار داده است، انکار مکن و اولین کسی مباش که رسول خدا را در وصیتش درباره وصی و برگزیدهاش (امیرالمؤمنین) نافرمانی میکند. از امر او روی برمگردان و در برابر آن نایست. حق را به اهلش بازگردان تا سلامت بمانی و این کار را ادامه مده تا در آینده پشیمان نگردی. در توبه بشتاب تا بار گناهت سبک گردد. باری را که خداوند بر دوش تو ننهاده است، حمل مکن که وبال آن تو را خواهد گرفت. به زودی از آنچه در آن هستی (این منبر) جدا خواهی شد و به سوی پروردگارت باز خواهی گشت. آنگاه او درباره آنچه مرتکب شدی از تو سؤال خواهد کرد و…
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.