اصالت ضرورت تمایز میان برداشت‌های منطقی و عرفی از مفاهیم مخالف قضایای کلیّه در استنباط فقهی

اصول

۱: اصل تمایز بنیادین میان مفهوم مخالف منطقی (نقیض) و مفهوم مخالف عرفی در قضایای کلیه[۱]

۲: اصل جزئی بودن نقیض قضایای کلیه در ساختار منطق صوری[۲]

۳: اصل کلی بودن مفهوم مخالف قضایای عامه در برداشت عرفی و زبانی[۳]

۴: اصل ترجیح فهم عرف متشرعه بر قواعد صرفاً منطقی در اصول فقه[۴]

۵: اصل ضرورت تفکیک میان دایره عموم و گستره اطلاق در تحلیل‌های مفهومی مخالف[۵]

[۱] . برداشت منطقیون از نقیض قضایای کلیه، که بر مبنای قواعد صوری و ارسطویی است، با برداشت عرفی مردم در مقام فهم و محاوره تفاوت اساسی دارد؛ این اختلاف مبنایی موجب تفاوت در تعیین مفاهیم و آثار اصولی مترتب بر آن می‌شود.

[۲] . در منطق ارسطویی، نقیض موجبه کلیه همواره به صورت سالبه جزئیه و نقیض سالبه کلیه به صورت موجبه جزئیه بیان می‌شود؛ به بیان دیگر، از نگاه منطقی، انکار یک قضیه کلی به معنای اثبات یا نفی حکم در مورد «بعض» افراد است نه همه، و این مبنا بر بسیاری از استدلال‌های صوری تأثیر می‌گذارد.