اصالت تفاوت‌های بنیادین ولایت فقیه با ولایت معصومین به لحاظ مشروعیت، اختیارات و رابطۀ متقابل با مردم و نیز تعیین نسبت محدوده‌های دخالت در امور شخصی و اجتماعی

اصول

۱: اصل تمایز مبنای الهیِ عصمت‌محور در مشروعیت ولایت معصومین با مشروعیت فقاهتی ـ استنباطی ولایت فقیه[۱]

۲: اصل تفکیک گستره اختیارات مطلقه ولایت معصومین با اختیارات مقیّد، حکومتی و زمان‌مند ولایت فقیه[۲]

۳: اصل تفاوت ماهوی رابطه‌ی طولیِ معصومین با مردم در مقام ولایت تکوینی با رابطه‌ی اجتماعی ـ کارکردی ولایت فقیه[۳]

۴: اصل تحدید ذاتی ولایت فقیه در دخالت در امور شخصی بر اساس حقوق خصوصی و قواعد فقه‌الناس در تمایز با ولایت معصومین[۴]

۵: اصل تفکیک حریم تشریع الهی پذیرفته‌شده در ولایت معصومین با حریم تدبیر اجتماعی تعریف‌شده در ولایت فقیه[۵]

[۱]. مشروعیت ولایت معصومین، قائم به نصب الهی و مفاض حقیقت عصمت است و به هیچ‌گونه معرفت بشری یا اکتسابی ارتقا نمی‌یابد؛ در حالی که ولایت فقیه، مشروعیت خود را از کشف شرعیِ نصوص، اجتهاد مستمر و احراز شرایط ولائی به‌دست می‌آورد. این تفاوت، نسبت ولایت فقیه با مردم را در مقام پذیرش و تحقق اجتماعی برجسته می‌سازد، درحالی‌که ولایت معصومین بدون میانجی‌گری شناخت بشری، شأنیت ولایت را بالفعل داراست. این تمایز، ساختار مشروعیت را از «تکوینی ـ عصمتی» به «تشریعی ـ استنباطی» منتقل می‌کند.

[۲]. اختیارات معصومین، به دلیل اتصال به علم لدنی و عصمت، شامل تشریع، تبیین، تنفیذ و اعمال ولایت بر تمام ساحات هستی و جامعه است؛ اما فقیه صرفاً مجری احکام، تنظیم‌گر ساختار اجتماعی و حافظ مصالح کلان در چارچوب شریعت است. ولایت فقیه نمی‌تواند همچون ولایت معصومین، دایره‌ی حکم‌گذاری و تفسیر نهایی احکام را توسعه دهد، بلکه محدود به چارچوب‌های نص و قواعد اجتهادی است.