اصالت نقش نقد سازنده در بیداری علمی و اصلاح ساختار آموزشی حوزه‌های علمیه

اصول

۱: اصل نهادینه‌سازی نقد در نظام آموزشی حوزه‌های علمیه[۱]

۲: اصل استقلال علمی و فکری از طریق نقد درونی[۲]

۳: اصل اصلاح متون و منابع آموزشی بر پایه نقد مستمر[۳]

۴: اصل تربیت طلاب نقاد و ارزیاب به جای مقلدان علمی[۴]

۵: اصل پیوند نقد با ارزیابی عملکرد اساتید و مراکز آموزشی[۵]

[۱]. نقد در حوزه باید از سطح رفتار فردی یا واکنش علمی پراکنده فراتر رفته و به یک فرایند ساختاری و رسمی بدل شود. نهادینه ‌شدن نقد یعنی گنجاندن ارزیابی انتقادی در همه مراحل آموزشی، از طراحی متون تا ارزیابی استاد و شاگرد. این اصل تأکید دارد که بیداری علمی تنها زمانی تحقق می‌یابد که نقد، جزئی از سازوکار رشد و اصلاح علمی حوزه شود، نه حرکتی حاشیه‌ای یا شخصی.

[۲]. حوزه‌ها زمانی از وابستگی فکری به جریان‌های تقلیدی یا محافظه‌کارانه رها می‌شوند که در درون خود ظرفیت نقدپذیری داشته باشند. نقد درونی، ابزار پالایش روش‌ها و مبانی فکری حوزه است و مانع از رکود و تکرار می‌شود. این اصل نقد را به شرط استقلال می‌داند، یعنی حوزه باید خود را نقد کند پیش از آن‌که از بیرون مورد داوری قرار گیرد.