اصالت پیچیدگی قضاوت انسانی میان مشاهده واقعی و گمان ذهنی در شرایط مختلف اجتماعی

اصول

۱: اصل ملاک صدور قضاوت انسانی بر پایه علم و یقین به رفتار واقعی افراد در برابر عدالت یا ظلم غالب در جامعه[۱]

۲: اصل وابستگی میزان اعتماد و گمان انسان‌ها به نسبت عدالت و ظلم در ساختار اجتماعی و شرایط زمانی[۲]

۳: اصل تأثیر حاکمیت عدالت یا ظلم بر شکل‌گیری رفتارهای انسانی و تعادل اخلاقی در تعاملات اجتماعی[۳]

۴: اصل ضرورت محدودیت برداشت و گمان نسبت به دیگران بدون مشاهده رفتار واقعی و آشکار آنان[۴]

۵: اصل ارتباط میان عدالت اجتماعی و امکان شکل‌گیری روابط انسانی مبتنی بر حسن نیت و اعتماد متقابل[۵]

[۱] . امام هادی علیه‌السلام فرمودند: «إذا کانَ زَمانٌ، العَدلُ فیهِ أغلَبُ مِن الجَورِ فَحَرامٌ أن تَظُنَّ بأحَدٍ سُوءا حتّی یعلَمَ ذلک مِنهُ». این اصل بیانگر آن است که گمان بد نسبت به دیگران بدون علم به رفتار واقعی آنان، حتی در زمان غالب بودن عدالت، حرام است و در زمان غالب بودن ظلم نیز حسن ظن بدون یقین به نیکی واقعی افراد جایز نیست.

[۲] . در حدیث آمده است: «و إذا کانَ زَمانٌ، الجَورُ أغلَبُ فیهِ مِن العَدلِ فلیسَ لأحَدٍ أن یظُنَّ بأحَدٍ خَیرا ما لَم یعلَمْ ذلک مِنهُ». این اصل بیان می‌کند که در جامعه‌ای که عدالت غالب است، انسان‌ها با احتمال بیشتری به یکدیگر حسن ظن دارند، اما در جامعه‌ای که ظلم غالب است، اعتماد تنها در صورت علم واقعی به رفتار نیک افراد مجاز است.