مهدویت ـ ۱۴۰۴/۰۷/۲۸

مفهوم «آیه» بودن امام زمان

«أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ صلی الله علیه و آله و سلم وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ الْمَعْصُومِینَ الْمُکَرَّمِینَ، لَا سِیَّما بَقِیَّهَ اللَّهِ فِی الْأَرِ. وَ لعْنَهُ اللَّهِ عَلَی أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعینَ مِنَ الْآنَ إِلَی قِیَامِ یَوْمِ الدِّینِ.

اللَّهُمَّ کُنْ لِوَلیِّکَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَی آبَائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَهِ وَ سَّاعَهِ وَلیا و حَافِظًا وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا حَتَّی تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعًا و تُمَتِّعَهُ فِیهَا طَوِیًلا.

در باب مقام حضرت صاحب‌الزمان به این نقطه نائل آمد که یکی از القاب شریف ایشان، «آیه» است. مفهوم «آیه» که به معنی نشانه است، در شئون علامت قابل بررسی می‌باشد.

۱: تجلی أهل‌البیت در أعیان خارجی

در یک منظر، أهل‌البیت در مقام أعیان خارجی و واقعیات تکوینی، به منزله «آیه» هستند. به عبارت دیگر، حقایق عالم خارج، بیانگر نشانه‌هایی از شئون و واقعیات وجودی ایشان هستند.

مثال‌ها:

تلقی خورشید به عنوانی از پیامبر گرامی اسلام یا حضرت صاحب‌الزمان

تلقی قمر به مثابه نمادی از امیرالمؤمنین یا سایر أهل‌البیت

آیات شریفه سوره تکویر «إِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ * وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ * وَ إِذَا الْجِبَالُ سُیِّرَتْ * و یکَإِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ * وَإِذَا الْجِبَالُ سُیِّرَتْ * و یکَإِذَا الْعُطَا». پدیده‌ها، حقیقتی از حقایق مرتبط با امام زمان را بیان می‌دارند و در این مقام، «آیه» و نشانه‌ای برای ایشان به شماره می‌روند.

سفر یک هواپیما در آسمان، می‌تواند تجلی‌ای از حقیقت معراج پیامبر اکرم باشد: «سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَی بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَی. الْأَقْصَی الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ».

بنابراین، یک غیر واقعی مانند خورشید، تجلی از وجود امام است و مشاهده آن، یادآوری آن حقیقتی می‌شود.

۲: کلام و اصوات به مثابه آیات الهی

در منظری دیگر، این دلالت و نشانه‌گری در حیطه «کلام» عمل می‌یابد. هر آیه از آیات کتاب الله، دلیلی بر وجود أهل‌البیت است.

مثال‌ها:

تعبیر «آل یس» (که در قرائت به صورت «آلِ یاسین» می‌شود) به آل فاطمه تأویل شده است، چراکه حرف «سین» به وجود مقدس حضرت زهرا اشاره دارد.

عبارت «وَالذَّارِیَاتِ ذَرْوًا» نیز دارای مکان و براهینی است که به شئون أهل‌البیت بازمی‌گردد.

حتی اصوات و الفاظ نیز می‌توانند باشند. صدای «آه» که از انسان صادر می‌شود، خود یکی از اسماء الهی است و بر ذات حق تعالی دلالت دارد. این صوت نیز ریشه در کلمات مرتبط با حضرت صاحب‌الزمان دارد.

۳: ساحت‌های سه‌گانه دلالت در مفهوم «آیه»

بر اساس این مقدمات، مفهوم «آیه» بودن امام در سه ساحت قابل تعریف است:

۱: «دلالت آیات قرآن بر امام»: آیات الهی به عنوان نشانه‌هایی هستند که بر وجود، مقام و شئون امام زمان دلالت می‌کنند.

۲: «دلالت وجود امام بر آیات قرآن»: وجود مبارک امام و همه افعال ایشان، خود نشانه‌های عینی و تفسیر عملی برای یک آیه از آیات قرآن کریم است.

۳: «دلالت امام بر حقایق الهی»: آیات قرآن بر وجود صاحب‌الزمان دلالت می‌کنند و ایشان نیز به نوبه خود، نشانه‌ای هستند که بر یکی از حقایق و اسماء الهی دلالت می‌نمایند. این همان معنای حدیث شریف «نَحْنُ أَسْمَاءُ اللَّهِ الْحُسْنَى» است. هر یک از اسماء الهی نظیر عالم، رازق و قادر، در وجود أهل‌البیت تجلّی یافته و ایشان مظهر آن حقیقت اسمیه هستند.

نقش واسطه‌ای أهل‌البیت در فهم حقایق الهی

بدون اتصال به امام، وصول به معرفت خداوند متعال ممکن نیست. هر کلمه‌ای که بر زبان جاری می‌شود، باید به نحوی به امام عصر ارجاع داده شود تا ایشان آن را به ساحت ربوبی برسانند.

تمثیل گیرنده ماهواره‌ای: این فرآیند را می‌توان به عملکرد یک دستگاه گیرنده ماهواره‌ای تشبیه نمود. امواج متعددی از جانب خداوند در عالم منتشر است؛ هم‌اکنون در همین مکان، صدها هزار موج رادیویی، تلویزیونی و صوتی (مانند صدای بسیار بلند حرکت یک مورچه که درک آن برای انسان ناممکن است) وجود دارد. اما تا زمانی که یک واسطه، همچون آنتن یا گیرنده (Dish)، برای دریافت، تمرکز و رمزگشایی این امواج وجود نداشته باشد، درک محتوای آن‌ها ممکن نخواهد بود. أهل‌البیت دقیقاً چنین نقش واسطه‌ای را ایفا می‌کنند.

مثال «بسم الله الرحمن الرحیم»: اگر کسی این عبارت را بر زبان آورد اما نتواند از آن، حقیقت امام زمان را استخراج کند، صرفاً لفظی بدون…