شنبه‌های علوی ـ ۱۴۰۴/۰۸/۱۰

در کتاب بحارالانوار، جلد اول، صفحه ۲۲۳، از حضرت امام باقر روایتی نقل شده که می‌فرمایند: «أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ أَلْفَ أَلْفِ عَالَمٍ وَ أَلْفَ أَلْفِ آدَمٍ، مَبْدَؤُهَا عَلَیَّهِ وَحَمَهُ الْحَمَّهُ. آله و سلم)، وَ سِرُّهَا الْوِلایَهُ الْإِلَهِیَّهُ وَ الْعِصْمَهُ الْفَاطِمِیَّهُ، وَ خَتْمُهَا الْخِلَافَهُ الْمَهْدَوِی.»

این روایت، یکی از روایات بسیار حائز در باب معرفت ولایت أهل‌البیت و به ویژه امیرالمؤمنین است.

بخش اوّل: مفهوم «ألْفَ ألْفَ عالَمٍ» و کثرت عوالم هستی

۱: تبیین مفهومی «ألف الف»

حضرت امام باقر می‌فرمایند: «آیا نمی‌دانی که خداوند یک میلیون عالم را خلق کرده است؟» شایان ذکر است که عبارت «ألف الف» به معنای دقیق یک میلیون نبوده، بلکه آن را بیان می‌دارد. به عنوان مثال، اگر تعداد ۱۰۰۰۰۰۰ نفر باشد، کثرت را نشان می‌دهد. در زبان عربی، عدد «ألف» (هزار) بزرگ‌ترین واحد شمارش منفرد است و اعداد بزرگ‌تر با ضریب آن بیان می‌شوند. واژه‌های مستقل برای میلیون وجود ندارد. آیه شریفه «لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» نیز به همین کثرت اشاره دارد.

۲: جایگاه انسان در میان عوالم بی‌شمار

این روایت بیانگر آن است که هر یک از این عوالم، «آدم» منحصر به خود را داراست و ما انسان‌ها، ساکنان تنها یکی از این عوالم بی‌شمار هستیم. أهل‌البیت به طور دائم در حال خلق عوالم جدید به اذن الهی بوده، هستند و خواهند بود. وجود ما تنها یکی از این عوالم است که با قیامت به مرحله‌ای دیگر منتقل می‌شود. مقام و جایگاه أهل‌البیت فراتر از بهشت است. آن‌ها در آن‌جا تجلی می‌یابند و میزبان بهشتیان هستند.

روایت تجلی نور سیّدالشّهداء در بهشت

در روز قیامت، هر پنجاه هزار سال، نوری از وجود سیّدالشّهداء تلألؤ می‌یابد که بهشتیان را برای مدت پانصد سال در حالت مات و مبهوت فرو می‌برد. آن‌ها پس از آن، به مدت چهل و نه هزار و پانصد سال از آن نور واحد ارتزاق می‌کنند.

۳: سطح عالم هستی

عالم خلق، پایین‌ترین مرتبه از عوالم وجود دارد. بالاتر از آن، عالم امر، عالم ملکوت، عالم رحمت و عالم عظمت قرار دارند تا به مقام «عِنْدَ مَلِیکٍ مُقْتَدِرٍ» منتهی شود.

روایت حضرت زهرا از پیامبر

حضرت زهرا از پیامبر اکرم پرسیدند: «در روز قیامت شما را کجا بیابم؟» فرمودند: «نزد ملیک مقتدر.» این مقام، همان مرتبه ملکیت مطلق است که همه عالم امکان آن را نشان می‌دهد.

*         *         *

بخش دوّم: تشریح ارکان چهارگانه هستی در روایت

بر اساس این روایت، چهار اصل بنیادین بر تمامی عوالم حاکم است:

۱: مبدأ محمّدی

این عبارت معنی دارد که همه این عوالم از ظرفیت و بستر وجود پیامبر اکرم نشأت گرفته‌اند. کلّ عالم هستی و تمام حقایق آن از وجود آن‌ها سرچشمه می‌گیرند. پیامبری که ما می‌شناسیم، تنها یک تجلّی از آن حقیقت ذات محمّدی است که ممکن است در عوالم دیگر به صورت متفاوتی تجلّی یافته باشد، گرچه زیباترین آن‌ها در چهره انسانی است.

روایت امامت امیرالمؤمنین در هجده هزار عالم

در روایتی آمده است که امیرالمؤمنین در آنِ واحد در هجده هزار عالم امامت می‌کردند. این عوالم دارای مراتب گوناگون هستند. عدد «۱۸» نیز به مقام حضرت فاطمه اشاره دارد، زیرا جمع ارقام ابجد نام «فاطمه» (ف=۸۰، ا=۱، ط=۹، م=۴۰، ه=۵) برابر با ۱۳۵ است که جمع ارقام آن (۱+۳+۵=۹ و ۹ ۲=۱۸) می‌شود. همچنین فاصله بین عدد ۱۱۰ (ابجد علی) و ۹۲ (ابجد محمّد) برابر با ۱۸ است. این عدد بیانگر متفاوتی است که حضرت در آن‌ها به امامت، مدیریت و تربیت هستند.

۲: سِرّ ولایت الهی

این اصل، به حقیقت مستور و پنهان ولایت الهی اشاره دارد که در وجود امیرالمؤمنین تجلّی یافته است. مقام فاعلیت خداوند در ایشان متجلّی است. این ولایت، حقیقتی پنهان است که فهم آن نیازمند معرفت عمیق است.

۳: عصمت فاطمی

این اصل، تجلی مقام عصمت الهی در وجود حضرت فاطمه زهرا را تبیین می‌کند. رسیدن انسان به طهارت ذاتی و ازلی از طریق اتصال به …