مدرسه فقاهیه محسنیه (علیه السلام)
مدرسه ففاهیه محسنیه(A) در سال ۱۳۸۳ تشکیل گردید و در همان سال فعالیت خود را آغاز نمود که به طور مختصر به آنها اشاره می‌شود:
زیربنای این حوزه بر بستر قرآن و ساختار آن در پرتو سنّت معصومین(D) سامان یافته و معماری اجزای آن با بهره‌گیری از کارآمدترین دستاوردهای معرفتی و فناوری عصر شکل گرفته است. در زمینه آموزش، هر ساله تعدادی از فضلای حوزه علمیّه قم را جذب و پذیرش نموده و به آموزش آنان می‌پردازد.
درس‌هایی که در این حوزه تدریس می‌شود در واقع تکمیل کننده دروس حوزه‌های علمیّه است، یا به عبارت دیگر، راه و شیوه سلف صالح مقام فقاهت بوده و هست که نوع نگرش آن یافت حقائق جدید بر اساس همان نظر سنّتی به حوزه دین و حوزه دینی است که این دروس عبارتند از:
تفسیر قرآن مجید به دو روش در این حوزه تدریس می‌شود:
الف) تفسیر پایه:
این تفسیر بر اساس سوره حمد آغاز شده و با گذشت شش سال از تدریس آن به آیه «مالک یوم الدّین» رسیده است که حاصل آن بیش از سه مجلد کتاب تدوین شده و آماده طبع می‌باشد.
ب) تفسیر کاربردی:
عبارتند از تفسیر ریاضی، تفسیر اقتصادی، تفسیر سیاسی، تفسیر تشکیلاتی. در این درس ریاضیات دینی، اقتصاد دینی و سیاست دینی و نیز تشکیلات و مدیریت دینی بحث می‌گردد. سرفصل‌ها و موضوعات، عناوین، معنون‌ها و مصادیق از قرآن کریم استخراج گردیده و تبیین می‌شود. تفسیر فوق مانند تفسیر پایه از سوره حمد آغاز شده و بعد از چند سال تدریس در همان نقطه بای بسم الله بحث ادامه دارد و حاصل آن چندین جزوه درسی آماده شده است که در فرصت مناسب انشاءالله به طبع آراسته می‌گردد و در اختیار دانش‌پژوهان قرآنی و عموم قرار می‌گیرد.
اصولی که در حوزه‌های علمیه اکنون تدریس می‌شود مبانی استنباط در فقه را به ما می‌آموزد در حالی که معرفت‌شناسی اصولی علاوه بر فقه تمامی معرفت‌های دیگر را در بر می‌گیرد و به ما می‌آموزد که چگونه در معارف بشری استنباط داشته باشیم، زیرا اصول فقط منحصر به یک رشته مانند فقه نیست، بلکه می‌تواند قواعد و اصول جاری و کل معارف دین را با آن تعریف کرد. به بیان دیگر ما سه نوع اصول داریم: اصول استعلائی، اصول استنباطی و اصول انطباقی. آنچه در حوزه‌های علمیه رایج است اصول استنباطی آنهم در محدوده فقه است و فقه هم محدود به احکام فرعی فردی. در حالی که هم فقه شامل احکام فردی، جمعی(تشکیلاتی) و حاکمیتی می‌شود و نیاز به استنباط همه این احکام از متون وحیانی اس و در نتیجه نیاز به اصولی که در همه این حوزه‌ها کاربرد داشته باشد. علاوه بر آن نیازمند اصولی هستیم که به مباحث ماتقدم از مسائل اصول و فقه رایج باید پرداخته شود که آن علم اصول همان علم اصول استعلائی است. تاکنون ۵ مجلد از مباحث فوق آماده و قابل طبع می‌باشد.
این درس بر اساس فقه استدلالی و با اصل‌بندی قواعد مفهومی و کاربردی باب بیع در اصول پایه، اصول ناظر و اصول کاربردی اکنون به باب معاطاه رسیده و آن باب را از منظر سه اصل صحت، ملکیّت و لزوم در شبهات موضوعیه و حکمیه مورد بحث قرار می‌دهد و بعد از نقد و بررسی به صورت جزوه به دانش‌پژوهان ارائه می‌گردد.
این درس بر اساس متن عروه‌الوثقی مرحوم آیت الله سید محمد کاظم یزدی() از باب اجتهاد و تقلید آغاز شده و اکنون در باب طهارت ادامه دارد. این بحث به صورت استدلالی بحث می‌شود و اقوال فقها به صورت موافق و مخالف در مسأله در جدول تنظیم می‌گردد و در اختیار فقه‌پژوهان قرار می‌گیرد و اصول مشترک و محکم از بین اقوال استخراج می‌گردد که می‌تواند پایه صدور احکام قرار گیرد. با این روش میزان اختلاف فتاوا، منشأ اختلافها، شذوذات و بازگرداندن اقوال به قول واحد از طریق برهان‌های فقهی در منابع و نحوه استدلال فراهم می‌گردد. این روش جدیدترین روش طبقه‌بندی فتاوا و تعیین شاخص‌های فقهی بر اساس معیارهای نظام‌بخش می‌باشد.
تاریخ به عنوان یک واقعیت از ظرافت‌های فراوانی برخوردار است، به گونه‌ای که دانش لازم و مختص به خویش را طلب می‌کند و تاریخ، معرفت حقیقی به هم پیوسته و خبرساز به زمان حوادث و احوال مربوط به شاخص‌های خُرد و کلان یک دوران در جهت یافت عبرت‌آمیز حقائق و معارف دینی است، لذا لازم است تاریخ را به عنوان درس فراگرفت. تاریخ به عنوان یکی از منابع معرفت دینی تبیین شده است. بر این اساس خود وقایع تاریخی برای تحلیل و استنتاج و استنباط نیازمند علم اصول تاریخ می‌باشد. در مدرسه فقاهیه محسنیّه(A)اصول تاریخ دینی به عنوان ابزار فهم وقایع و حوادث خرد و کلان تاریخ، تدوین شده و بحث می‌شود. ثمره این مباحث ده‌ها صفحه مطالب تدوین گردیده که در نوع خود کم‌نظیر است و انشاءالله در آینده نزدیک به طبع آراسته می‌گردد و مورد استفاده عموم قرار می‌گیرد.
حکمت ایمانی به عنوان فلسفه در این حوزه تدریس می‌شود، حکمت، ظرف و مظروف حقایق و برداشتی از متون دینی است. پس حقیقی بودن و به تبع واقعی بودن و در نهایت علمی بودن آن به دینی بودن و انطباق آن با متون دینی و در نهایت با متن محوری دین یعنی کتاب الله است. به بیان دیگر حکمت، ملکه نمایشگری روشن از حقائق واقعیات دینی است و ثمره این مباحث ده‌ها صفحه مطالب جمع‌آوری شده است که آماده چاپ می‌باشد. موضوع حکمت ایمانی «کلمه»
است و هویت کلمه‌ای حقائق، خلائق و وقایع بحث می‌شود و اصالت کلمه در همه حقائق اثبات می‌گردد.
یکی دیگر از درس‌هایی که در حوزه مذکور برای دانش‌پژوهالن تدریس می‌شود بحث کلام مهدویت است و در این چند سال چندین اصل از اصول مهدویّت مورد بحث قرار گرفته است و این مباحث در نوع خود کم‌نظیر می‌باشد. موعود باوری انسان، کمال‌خواهی انسان و روز انتظار نیز روز ورود انسان به مرحله کمال‌یابی است. در این راستا دو مجلد کتاب آماده طبع می‌باشد که به زودی در اختیار موعود باوران قرار خواهد گرفت.
این نوع مباحث شاید برای اولین بار است که در تاریخ فقه به صورت کلاسیک عرضه می‌شود در حالی که دین اسلام دارای سه بُعد است: بُعد فردی، بُعد اجتماعی و بُعد تشکیلاتی. و این امر مهم دین، مع‌الاسف در طول تاریخ تعطیل مانده است و بر عهده منادیان دین است که این ضرورت را به خصوص در عصر حاکمیت دین و ولایت مطلقه فقیه به مرحله اجرا گذارند. اینک که عصر سلسله سازمان‌ها بر تمام شئون زندگی فردی، اجتماعی، فرهنتگی، سیاسی و اقتصادی انسان است، بحث از تشکیلات دینی و تبیین یک نظام کامل دینی برگرفته از متون وحیانی از ضروری‌ترین مباحثی است که در این حوزه انجام می‌گیرد.
این درس به صورت کلاسیک و مدوّن تدریس می‌شود و ده‌ها صفحه مطلب از مطالب جمع‌آوری شده که آمده چاپ می‌باشد. بنابراین باید که مبانی و نوع سازماندهی و تشکیلات را از متن محوری دین و اصول و حکمت‌های دینی مدیریتی اعم از حکمت‌های قاب قوسینی نبوی علوی، فاطمی و ولوی و بالاخره صلوحی آن هم بر اساس منطق علم اصول معرفتی حجتی کلان و اختصاصی آن را به دست آورد و در نهایت به مرحله ظهور رساند.
درس اخلاق برعکس دروس دیگر یادگیری آن خیلی آسان است ولی عمل کردن و سیر و سلوک داشتن خیلی دشوار است و راه طولانی را می‌طلبد و از خداوند متعال خواستاریم که همه ما از اخلاق حسنای خود در علم و عمل موفق بدارد، بنابراین تلاش بر این است که در مباحث این حوزه مطالب و تذکرات اخلاقی در لابه لای دروس داده شود، زیرا که انسان همواره نیاز به تذکر دارد.
۱۰- توجه به نظرات حاکمیّتی مقام معظم رهبری:
در این مباحث تلاش بر این است که بعد از ارزیابی فقاهتی، نظرات حاکمیّتی ولی فقیه حاکم بر جامعه را به مرحله عملیاتی برساند. یکی از نمونه‌های آن جزوه مدوّنی است که نظرات مقام معظم رهبری را به صورت عملیاتی مطرح کرده است که در راستای قانون اصل ۴۴ می‌باشد، لذا فضلای حوزه با آموزش فقاهتی مباحث فوق، با ابعاد حکومتی آشنا می‌شوند که بعد از آشنایی، در پیشبرد نظام جمهوری اسلامی کارآمد باشند.
مطالب فوق یک دورنمای کلی و خلی مختصر از مدرسه فقاهیه محسنیه(A) بود. در آینده به اهداف و فعالیت‌های پژوهشی حوزه می‌پردازیم.
«قسمت دوم»
موضوع بحث ما درباره آشنایی با مدرسه فقاهیه محسنیه(A) بود که در جلسه قبل راجع به واحد آموزشی و مواد درسی آن به طور فشرده مطالبی ارائه گردید و در این قسمت به واحد پژوهش و اهداف حوزه می‌پردازیم.
آموزش بدون پژوهش ثمره‌ای ندارد، پس میان آموزش و پژوهش رابطه‌ای وجود دارد که هر کدام مکمل یکدیگرند و آموزش در پرتو پژوهش نمود پیدا می‌کند، لذا اهمیت پژوهش کمتر از آموزش نیست. در این حوزه، پژوهش در کنار آموزش انجام می‌شود، به بیان دیگر این که دروسی که قبلاً به آنها اشاره شد به وسیله دانش‌پژوهان منابع آن از طریق کتاب و سنت استخراج می‌شود و خروجی همه این مباحث در هر رشته چندین مجلد کتاب آماده طبع شده است که در فرصتهای مناسب در اختیار علاقه‌مندان هر رشته قرار خواهد گرفت.
تحقیقات در زمینه تاریخ دینی حدود ۱۷ سال است که به طور گسترده به وسیله محققان حوزه ادامه دارد که مطالب آن حاوی صدها صفحه پژوهش است که بیش از ۶۰۰ مجلد کتاب را در بر می‌گیرد و امیدواریم که هرچه زودتر زمینه چاپ مطالب فوق فراهم گردد تا به این وسلیه تشنگان علوم تاریخ از آنها بهره‌مند شوند.
البته درباره شیعه‌شناسی جاهای مختلفی وجود دارد که درباره ابعاد آن به اندازه امکانات خود تحقیقات انجام می‌دهند و ما هم نسبت به وظیفه خود این مباحث را در سه زمینه آغاز کردیم که عبارت است از:
۱- هویت شیعه:
هویت شیعه به این معنا است که آن چه در اصول پایه و حقائق معرفتی اصیل در شیعه وجود دارد به طور گسترده به مباحث آن بپردازیم و آنها را بعد از تحقیق برای عالم تشیّع عرضه نماییم تا بدین وسیله شیعه در جهان معرفی گردد.
۲- پاسخ به شبهات:
تاکنون آنچه در زمینه شبهات و پاسخ به آنها وجود دارد ملاحظه می‌شود و بعد به پاسخ‌های جدیدتر و به نیاز روز بر آنها اضافه می‌گردد.
۳- حالت تهاجم به ادیان و فرق:
تهاجم در اینجا به معنای جنگ و ستیز و درگیری و خشونت نیست، بلکه تهاجم به این معناست که قبل از القای شبهات آنان به شیعه ما در صدد بیان القای شبهات به ادیان و فرق باشیم و صاحب‌نظران آنها در صدد پاسخگویی به شبهات مطرح شده باشند یکی از فواید این کار آن است که صاحب‌نظران آنان همواره در فکر القای شبهات به شیعه نمی‌باشند، بلکه قسمت زیادی از وقت خودشان را صرف پاسخ به شبهات به ادیان و فرق خودشان می‌شوند.
طرح و برنامه‌ریزی مدرسه فقاهیه محسنیه(A) بر اساس سوره توبه آیه نفر می‌باشد که خداوند متعال می‌فرماید:« وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّهً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طَائِفَهٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ» (توبه/۱۲۲)
یعنی مومنان همگی بیرون رفته و رسول را تنها گذارند، و چرا از هر طائفه‌ای جمعی برای جنگ و گروهی نزد رسول برای آموختن علم مهیا نباشند؟ تا آن علمی که آموخته‌اند به قوم خود بیاموزند که قومشان هم شاید خداترس شده و از نافرمانی حذر کنند.
آیه فوق یکی از اساسی‌ترین پایه‌های قرآنی است که بنیان مرجعیت شیعی را تصریح و مؤلفه‌های اصلی رسالت و تشکیلات روحانیت را بیان می‌کند. واژه طائفه در آیه با مفهومِ ها گرد آمدهخ حول شیء، و آیه تحقق رسالات روحانیت را در گرو سازماندهی مناسب و التزام به برنامه‌های راهبردی اصولی می‌داند.
و از واژه تفقه، تفقه در همه شئون دین است و روحانیت باید در تمام زمینه‌های دانشی کسب معرفت و تخصص نماید و پاسخگوی مسائل دینی و دنیوی مردم در همه موضوعات باشد.
و از واژه های «تفقه» و «انذار» پایه‌های رسالت روحانیت در فرآیند کسب معرفت در تمام موضوعات دین و فرآیند عرضه و به کارگیری معرفت بدست می‌آید، لذا تفقه در دین همه شئون دین را در بر می‌گیرد، به عبارت دیگر روحانیت باید در تمام زمینه‌های دانش کسب معرفت و تخصص نماید و پاسخگوی مسائل دینی و دنیوی مردم باشد.
مع‌الأسف مؤلفه‌های رسالت روحانیت در زمینه کشف و انتقال معارف دینی، سازمان روحانیت را ارضا نمی‌کند، زیرا بالا رفتن سطح مسائل و عجز بشر در ساماندهی نظام‌ها و استنتاج راه‌حل‌های کارآمد و بحرانی شدن روز به روز شرایط در همه شئون حیات بشری الزام ورود دین در تدبیر مسائل را دوچندان ساخته است. بنابراین فرآیند پاسخگویی به مسائل از درک، تصریح و سازماندهی مسائل آغاز شده با تفقّه و کشف دانش ادامه یافته و به عرضه و انتقال تدابیر کارآمد دین منجر می‌گردد.
رسالت حوزه در بُعد «تفقه» کشف راه حل‌های دین و در بُعد «انذار» انتقال راه‌حل‌های ترسیم شده به مخاطبان را تشکیل می‌دهد و این رسالت بزرگ حوزه تحقق پیدا نمی‌کند مگر این که روحانیونی متخصص در رشته‌های مختلف تربیت کنیم تا به وسیله آنان این رسالت بزرگ و سنگین را آنان به جامعه دینی عرضه نمایند.